LUTOMIERSK należy do najstarszych miejscowości w Polsce środkowej, co poświadczają źródła wykopaliskowe i pisane. W poznaniu jego najdawniejszych dziejów znaczący udział ma Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi, które od ponad pół wieku otacza ten teren opieką konserwatorską. Powstanie i rozwój Lutomiersk zawdzięcza wyjątkowo korzystnemu położeniu nad Nerem, czego najlepiej dowodzą liczne i bogate ślady osadnictwa pradziejowego. Choć datowane najstarsze przedmioty pochodzą z młodszej epoki kamienia, to warunki dla pojawienia się tu człowieka istniały już od schyłku starszej epoki kamienia, czyli od ok. 10 000 lat temu.
Odkrycia prof. K. Jażdżewskiego w latach 1949-50, w Lutomiersku, stawiają je w rzędzie najpoważniejszych w Polsce. Wyniki badań cmentarzyska szkieletowo-ciałopalnego z X-XI w. wskazują, że pełnił rolę ważnego punktu militarnego w państwie wczesnopiastowskim. Pojawienie się w tym czasie wielu osad wczesnośredniowiecznych, przyczyniło się do lokacji Lutomierska już w 1274 r.